Θέμα λίγων εβδομάδων είναι η άφιξη στην Αθήνα του δεύτερου κατά σειρά ανακατασκευασμένου συρμού της Γραμμής 1 του Μετρό (ΗΣΑΠ), στο πλαίσιο του προγράμματος ολικής ανακατασκευής 14 συρμών (συνολικά 72 βαγόνια), που κατασκευάστηκαν το 1985 και κυκλοφορούν έκτοτε μεταξύ Πειραιά και Κηφισιάς. Ο πρώτος ανακατασκευασμένος συρμός κυκλοφορεί από τις 7 Οκτωβρίου, έχοντας, σύμφωνα με τα στοιχεία της ΣΤΑΣΥ, συμβάλει ήδη στην ενίσχυση των δρομολογίων και τη βελτίωση της μετακίνησης των επιβατών.
Το Athens Transport βρέθηκε στις εγκαταστάσεις της εταιρείας NK Trailers, στη Βιομηχανική Περιοχή του Βόλου, όπου η ισπανική CAF εκτελεί το έργο της ανακατασκευής. Αυτή την περίοδο, οι εργασίες πραγματοποιούνται ταυτόχρονα σε τέσσερις συρμούς, με έναν από αυτούς να βρίσκεται ήδη στο στάδιο των στατικών δοκιμών.
Συνολικά, το έργο αφορά την ολική ανακατασκευή 14 συρμών, οι οποίοι κατασκευάστηκαν το 1985 από τις Siemens/MAN και έχουν συμπληρώσει περισσότερα από 40 χρόνια κυκλοφορίας στη Γραμμή 1. Στόχος είναι η αντικατάσταση ή συντήρηση του συνόλου του εξοπλισμού των συρμών, με διατήρηση μόνο του μεταλλικού αμαξώματος των βαγονιών προκειμένου η διάρκεια ζωής τους να παραταθεί κατά 25 χρόνια.
Αφού μεταφερθούν οδικώς στον Βόλο, τα βαγόνια απογυμνώνονται από τον υφιστάμενο εξοπλισμό τους, προκειμένου να πραγματοποιηθούν οι απαραίτητες επισκευές στο αμάξωμα, μεταξύ των οποίων και η αποκατάσταση σημείων με σκουριά. Στη συνέχεια τοποθετούνται νέα συστήματα έλξης και πέδησης, ηλεκτρολογικός και πνευματικός εξοπλισμός, καθώς και νέοι μηχανισμοί θυρών. Παράλληλα, αντικαθίστανται τα καθίσματα, τα δάπεδα και τα παράθυρα, ενώ εγκαθίστανται κάμερες επιτήρησης και οθόνες ενημέρωσης επιβατών.
Η πολυπλοκότητα των εργασιών αποτελεί έναν από τους παράγοντες που επηρεάζουν τον χρόνο ολοκλήρωσης κάθε συρμού. Στη μεγάλη αίθουσα του εργοστασίου, περίπου 70 εργαζόμενοι της CAF, μαζί με προσωπικό υπεργολάβων, απασχολούνται καθημερινά στις εργασίες ανακατασκευής, με τους τέσσερις συρμούς που βρίσκονται εκεί να βρίσκονται σε διαφορετικά στάδια της διαδικασίας. Τα βαγόνια είναι ανυψωμένα σε ειδικές βάσεις, προκειμένου να είναι δυνατή η πρόσβαση στο κάτω μέρος τους και η εκτέλεση εργασιών στο αμάξωμα, στους άξονες και στον μηχανολογικό εξοπλισμό.
Όπως σημείωσε ο Γενικός Διευθυντής Συντήρησης της ΣΤΑΣΥ Χρήστος Μαμαλουκάκης, η διάρκεια των εργασιών επηρεάζεται και από το γεγονός ότι δεν είναι δυνατό να γίνει γνωστή η πλήρης κατάσταση όλων των συστημάτων ενός συρμού πριν πραγματοποιηθεί η πλήρης απογύμνωσή του από τον υφιστάμενο εξοπλισμό. Μεταξύ άλλων, σε κάθε συρμό πρέπει να πραγματοποιηθεί πλήρης έλεγχος των καλωδιώσεων, οι οποίες περιλαμβάνουν περίπου 49.000 ακροδέκτες, ενώ κατά την αποσυναρμολόγηση εντοπίζονται και φθορές που δεν ήταν προηγουμένως ορατές, όπως σημεία σκουριάς κάτω από το πάτωμα των βαγονιών.
Μετά την ολοκλήρωση των εργασιών στα βαγόνια κάθε συρμού, αυτά μεταφέρονται σε παρακείμενο τμήμα του εργοστασίου, όπου πραγματοποιούνται οι στατικές δοκιμές. Σε αυτό το στάδιο ο συρμός ηλεκτροδοτείται και ελέγχεται η λειτουργία των επιμέρους συστημάτων του, όπως της έλξης, της πέδησης, των θυρών και του ηλεκτρολογικού εξοπλισμού, προκειμένου να διαπιστωθεί ότι όλα λειτουργούν σύμφωνα με τις προβλεπόμενες προδιαγραφές και να εντοπιστούν τυχόν προβλήματα που απαιτούν πρόσθετες παρεμβάσεις.
Μόνο μετά την ολοκλήρωση όλων των ελέγχων, ο συρμός είναι έτοιμος να επιστρέψει στις εγκαταστάσεις της ΣΤΑΣΥ στα Σεπόλια, όπου θα υποβληθεί σε δυναμικές δοκιμές. Αρχικά κινούμενος εντός του αμαξοστασίου και στη συνέχεια με δοκιμαστικά δρομολόγια κατά μήκος της Γραμμής 1, κατά τις νυχτερινές ώρες.
Παρά την πρόοδο των εργασιών, το έργο της ανακατασκευής των συρμών έχει ήδη καταγράψει σημαντικές καθυστερήσεις σε σχέση με τον αρχικό προγραμματισμό. Με βάση την αρχική σύμβαση, που υπογράφηκε τον Δεκέμβριο του 2022, ο πρώτος ανακατασκευασμένος συρμός θα έπρεπε να είχε παραδοθεί τον Ιούλιο του 2024, ενώ η ολοκλήρωση του συνόλου των 14 συρμών προβλεπόταν για τον Οκτώβριο του 2025. Τελικά, ο πρώτος συρμός εντάχθηκε στην κυκλοφορία στις 7 Οκτωβρίου 2026, περισσότερο από δύο χρόνια μετά την αρχική προθεσμία, ενώ η ολοκλήρωση του έργου εκτιμάται πλέον ότι θα μετατεθεί έως το τέλος του 2027.
Οι καθυστερήσεις αποδόθηκαν αρχικά στις επιπτώσεις της πανδημίας, του πολέμου στην Ουκρανία και της ενεργειακής κρίσης, οι οποίες προκάλεσαν σημαντικές αυξήσεις στο κόστος των πρώτων υλών και δυσκολίες στην εφοδιαστική αλυσίδα. Για τους λόγους αυτούς, στα τέλη του 2023 η ΣΤΑΣΥ αποδέχθηκε αίτημα της CAF για αναπροσαρμογή του συμβατικού τιμήματος κατά 9,5%, δηλαδή κατά 6,22 εκατ. ευρώ χωρίς ΦΠΑ, με αποτέλεσμα το συνολικό κόστος του έργου να αυξηθεί από τα 65,5 στα 71,72 εκατ. ευρώ χωρίς ΦΠΑ. Στη συνέχεια, στην πορεία των εργασιών προστέθηκαν προβλήματα στη συνεργασία της CAF με τον ντόπιο υπεργολάβο, καθώς και δυσκολίες που συνδέονται με την έκταση και την τεχνική πολυπλοκότητα της ανακατασκευής.
Οι καθυστερήσεις είχαν ως αποτέλεσμα την επιβολή δύο προστίμων στην CAF από τη ΣΤΑ.ΣΥ. Αρχικά, τον Φεβρουάριο του 2025, αποφασίστηκε η επιβολή προστίμου ύψους 45.377,75 ευρώ χωρίς ΦΠΑ, ενώ τον Δεκέμβριο του ίδιου έτους, μετά την απόρριψη νέου αιτήματος της αναδόχου για μετάθεση της ολοκλήρωσης του έργου (έως τον Σεπτέμβριο του 2027), η ΣΤΑ.ΣΥ. επέβαλε νέο πρόστιμο ύψους 3,8 εκατ. ευρώ χωρίς ΦΠΑ, το οποίο αντιστοιχεί στο 5% του συνολικού συμβατικού τιμήματος. Όπως έχει διευκρινιστεί, αυτό είναι και το ανώτατο πρόστιμο που προβλέπεται από το νόμο, χωρίς να υπάρχει δυνατότητα για επιβολή επιπλέον χρηματικών ποινών.
Προκειμένου πάντως να τηρηθεί το νεότερο χρονοδιάγραμμα, ο δεύτερος συρμός θα πρέπει να βρίσκεται στην Αθήνα πριν το τέλος της χρονιάς, ενώ ο τρίτος να φτάσει ως τον προσεχή Φεβρουάριο. Στη συνέχεια η παράδοση των συρμών θα πρέπει να γίνεται με συχνότητα ενός κάθε μήνα, κάτι που προφανώς αποτελεί ένα δύσκολο στοίχημα.
Ο διευθύνων σύμβουλος της ΣΤΑ.ΣΥ., Αθανάσιος Κοτταράς, αναφέρθηκε στις σημαντικές τεχνικές και επιχειρησιακές προκλήσεις που συνόδευσαν την υλοποίηση του έργου, σημειώνοντας ότι αυτές εντάθηκαν από τις δυσκολίες του ευρύτερου διεθνούς περιβάλλοντος. Όπως ανέφερε, η συνεργασία και η δουλειά των ανθρώπων της CAF και της ΣΤΑ.ΣΥ. επέτρεψαν την υπέρβαση των εμποδίων και την προώθηση της ανακατασκευής. Παράλληλα, χαρακτήρισε την κυκλοφορία του πρώτου ανακατασκευασμένου συρμού στις 7 Οκτωβρίου ως ένα ουσιαστικό πρώτο βήμα για την ενίσχυση του συγκοινωνιακού έργου της Γραμμής 1.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε η ΣΤΑΣΥ, τον Οκτώβριο του 2026 πραγματοποιήθηκαν 450 περισσότερα δρομολόγια σε σχέση με τον αντίστοιχο μήνα του 2025, αύξηση που αποδίδεται σε παράγοντες όπως η μεγαλύτερη διαθεσιμότητα συρμών. Ειδικότερα, ενώ πέρυσι κυκλοφορούσαν κατά μέσο όρο 17 συρμοί, τον Οκτώβριο του 2026 ο μέσος αριθμός έφτασε τους 18. Στόχος της ΣΤΑΣΥ είναι να φτάσει στους 19 συρμούς κατά τις ώρες αιχμής, αριθμός που επιτρέπει την εκτέλεση δρομολογίων ανά έξι λεπτά. Η μέση συχνότητα των δρομολογίων το 2026 διαμορφώθηκε στα επτά λεπτά, με στόχο από τη νέα χρονιά να επανέλθει στο εξάλεπτο.
Πριν πάντως ολοκληρωθεί το μεγάλο αυτό έργο, αναμένεται να ξεκινήσει το επόμενο: η ΣΤΑΣΥ προετοιμάζει την ανακατασκευή 10 ακόμη συρμών, με τον διαγωνισμό να αναμένεται να προκηρυχθεί το επόμενο διάστημα. Πρόκειται για συρμούς της 10ης παραλαβής, οι οποίοι κυκλοφορούν από τις αρχές της δεκαετίας του 1990. Το έργο, προϋπολογισμού 60 εκατ. ευρώ, έχει ενταχθεί στο Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο, με στόχο να συνεχιστεί η αναβάθμιση του τροχαίου υλικού του ΗΣΑΠ.
Όσον αφορά τους υπό ανακατασκευή συρμούς, μία διαφορά που θα παρατηρήσουν οι επιβάτες τους επόμενους μήνες αφορά το χρώμα τους. Μετά τον πρώτο συρμό, ο οποίος επέστρεψε στην κυκλοφορία βαμμένος πράσινος, αποφασίστηκε οι υπόλοιποι 13 να έχουν μπλε χρώμα. Το μπλε φαίνεται πως μάλλον θα πάρει τη θέση του πορτοκαλί, το οποίο κυριαρχεί στη γραμμή Πειραιάς – Κηφισιά, εδώ και δεκαετίες.
Αλέξανδρος Λιάρος – athenstransport.com
